Bạc hà mèo (Nepeta cataria L.) là loài thảo dược quen thuộc, từ lâu đã được dân gian ứng dụng làm thuốc an thần, giảm căng thẳng, hỗ trợ giấc ngủ, giảm đau và hạ sốt nhờ chứa các hợp chất quý như nepetalactone và terpenoid. Dựa trên những hoạt tính sinh học giá trị này, nghiên cứu khoa học mang tên "Tác dụng an thần và giảm đau của cây Bạc hà mèo (Nepeta cataria L.)" do nhóm nghiên cứu thuộc phòng CNSH Động vật - Trung tâm Công nghệ Sinh học TP.HCM phối hợp cùng Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng thực hiện. Đây là bước tiến quan trọng trong công tác nghiên cứu dược liệu, góp phần củng cố năng lực khai thác các hợp chất tự nhiên hỗ trợ sức khỏe tâm lý và thể chất, đồng thời thúc đẩy sự phát triển trong lĩnh vực y sinh và dược phẩm.
Cây bạc hà mèo (bên trái) và Thử nghiệm đánh giá tác dụng an thần, giải lo âu và giảm đau của các cao chiết Bạc hà mèo trên mô hình động vật thí nghiệm (bên phải).
Nghiên cứu được thiết kế với phương pháp tiếp cận toàn diện, từ việc khảo sát nguyên liệu phần trên mặt đất của cây Bạc hà mèo thu hái tại Lâm Đồng, chuẩn bị các dạng cao chiết (cao nước và cao ethanol 99%), đánh giá độc tính cấp đường uống, cho đến thực nghiệm đánh giá tác dụng dược lý trên chuột thí nghiệm. Kết quả kiểm tra độc tính cấp cho thấy cao chiết ethanol có độ an toàn cao với liều tối đa bơm được qua kim (Dmax) đạt 35,6 g/kg, và cao nước có liều tối đa không gây chết chuột (LD0) là 8,4 g/kg.
Về tác dụng an thần và giải lo âu: Thử nghiệm giấc ngủ gây bởi pentobarbital và mô hình hộp sáng – tối trên chuột thí nghiệm cho thấy việc cho uống cao chiết ethanol Bạc hà mèo ở liều 162 mg/kg thể hiện hiệu quả rõ rệt. Cụ thể, cao chiết giúp kéo dài đáng kể thời gian ngủ do pentobarbital và làm tăng thời gian lưu lại ngăn sáng của chuột trong mô hình hộp sáng – tối với khác biệt đạt ý nghĩa thống kê (p < 0,05) so với lô chứng, mang lại hiệu quả tương đương với thuốc đối chứng Diazepam (1 mg/kg). Trong khi đó, cao nước ở liều 74 mg/kg chưa ghi nhận hiệu quả rõ rệt trên các chỉ tiêu này. Sự khác biệt này bắt nguồn từ việc các hoạt chất chính như nepetalactone kém phân cực, hòa tan tốt hơn trong dung môi ethanol.
Về tác dụng giảm đau: Thông qua mô hình gây đau xoắn bụng bằng acid acetic, cao chiết ethanol liều 162 mg/kg đã thể hiện khả năng giảm đau rõ rệt bằng cách làm giảm số cơn xoắn bụng của chuột trong tổng thời gian 30 phút đạt ý nghĩa thống kê so với lô chứng (p < 0,05), cho hiệu quả tương đương với thuốc đối chứng Diclofenac kali (15 mg/kg).
Nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan khoa học, toàn bộ quy trình nghiên cứu từ chế độ chăm sóc đến các thử nghiệm trên động vật đã được phê duyệt bởi Hội đồng Tư vấn Đạo đức trong Nghiên cứu trên Động vật của Trung tâm Công nghệ Sinh học Thành phố Hồ Chí Minh.
Thành công của nghiên cứu này mở ra triển vọng ứng dụng rộng rãi, chứng minh tiềm năng phát triển các sản phẩm dược liệu hỗ trợ an thần, giảm lo âu và giảm đau tự nhiên từ cây Bạc hà mèo. Điều này góp phần cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc phát triển các sản phẩm từ nguồn dược liệu phong phú và tiềm năng của Việt Nam, phục vụ cho chăm sóc sức khỏe cộng đồng./.
Phòng Công nghệ sinh học Động vật – Trung tâm Công nghệ Sinh học TP.HCM
(Nghiên cứu đã được đăng tải chính thức trên Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 11, trang 308-313, ngày 08/07/2025).