KHU CÔNG NGHỆ CAO TP.HCM • TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TRIỂN KHAI
Khoa học, công nghệ trong kỷ nguyên số: Động lực kiến tạo tương lai
Dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số đang định hình lại cách chúng ta nghiên cứu, sản xuất và quản trị đô thị. Trong dòng chảy đó, Khu Công nghệ cao TP.HCM cùng Trung tâm Nghiên cứu Triển khai đang định vị vai trò dẫn dắt của mình.
Dữ liệu – “nguyên liệu” mới của tăng trưởng
Kỷ nguyên số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong mọi lĩnh vực kinh tế – xã hội. Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật, điện toán đám mây, bán dẫn và công nghệ sinh học không còn là khái niệm kỹ thuật thuần túy, mà đã trở thành nền tảng nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh. Theo OECD, số hóa đang định hình lại toàn bộ chu trình khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo, trong đó dữ liệu trở thành đầu vào cốt lõi và đòi hỏi chính sách thúc đẩy dữ liệu mở, khoa học mở. Với TP.HCM, Kế hoạch triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW năm 2026 đặt trọng tâm vào hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu, an ninh mạng, nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Khi AI bước vào phòng thí nghiệm
Không chỉ ứng dụng công nghệ, chính cách làm khoa học cũng đang thay đổi. Nghiên cứu trên tạp chí Nature cho thấy AI được tích hợp vào cả chu trình nghiên cứu — từ hình thành giả thuyết, thiết kế thí nghiệm đến phân tích dữ liệu và phát hiện quy luật mới (Wang và cộng sự, 2023). Phân tích trên Nature Human Behaviour dựa trên hàng chục triệu công bố cho thấy việc dùng AI lan rộng và tăng nhanh từ năm 2015, song vẫn tồn tại khoảng cách giữa đào tạo và ứng dụng AI (Gao & Wang, 2024). Tạp chí Science nhấn mạnh: muốn AI thúc đẩy khoa học, cần hạ tầng tích hợp dữ liệu – thuật toán – phần cứng và khả năng kiểm chứng minh bạch (Gil & Moler, 2025).
Công nghệ xanh hóa đô thị
Sức mạnh của công nghệ số nằm ở khả năng kết nối dữ liệu liên ngành. UNESCO xem AI, IoT, công nghệ sinh học, vật liệu mới và blockchain là những công nghệ có ảnh hưởng liên ngành, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu gắn chuyển đổi số với chuyển đổi xanh (UNESCO, 2021). Tại các đô thị lớn, AI và dữ liệu lớn hỗ trợ dự báo giao thông, tối ưu logistics, giám sát chất lượng không khí, quản lý chất thải và kiểm soát ngập nước; công nghệ bản sao số giúp mô phỏng và ra quyết định nhanh hơn. Đây cũng là nền tảng cho kinh tế tuần hoàn: giảm tiêu hao năng lượng, hạn chế chất thải và tối ưu chuỗi cung ứng.
Từ cụm doanh nghiệp đến hệ sinh thái mở
Trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố, Khu Công nghệ cao TP.HCM giữ vai trò kết nối nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất và thương mại hóa công nghệ. Tổng quan trên hơn 1.700 công trình đăng trên The Journal of Technology Transfer cho thấy các khu công nghệ cao đang chuyển từ mô hình cụm doanh nghiệp sang hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở. UNCTAD (Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển) chỉ ra hiệu quả của một khu công nghệ phụ thuộc vào định hướng ngành ưu tiên, phòng thí nghiệm, vườn ươm, sở hữu trí tuệ, đào tạo nhân lực và nền tảng số dùng chung. Nghiên cứu năm 2025 trên Technology in Society khẳng định khu công nghệ hiện đại đóng vai trò “đơn vị trung gian” điều phối hệ sinh thái — định hướng để Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM tiếp tục hoàn thiện chính sách, phát triển hạ tầng dùng chung và thu hút đầu tư.
Cầu nối từ phòng thí nghiệm ra thị trường
Nếu Ban Quản lý kiến tạo môi trường và điều phối hệ sinh thái, thì Trung tâm Nghiên cứu Triển khai là cầu nối trực tiếp giữa ý tưởng khoa học và ứng dụng thực tiễn. Nghiên cứu không nên dừng ở phòng thí nghiệm mà cần hướng tới thử nghiệm, đánh giá, hoàn thiện và chuyển giao. Khi khoa học ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng tích hợp (Gil & Moler, 2025), Trung tâm có thể phát huy vai trò hạ tầng trung gian cho thử nghiệm và kiểm chứng, ưu tiên các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, tự động hóa và công nghệ môi trường gắn với nhu cầu doanh nghiệp và Thành phố.
Con người là mấu chốt
Công nghệ chỉ phát huy giá trị khi được sử dụng có trách nhiệm. Khoảng cách giữa đào tạo và ứng dụng AI (Gao & Wang, 2024) cho thấy đầu tư cho con người phải song hành với đầu tư cho công nghệ: người lao động cần biết phân tích dữ liệu, tư duy sáng tạo và nhận diện các vấn đề đạo đức, an ninh, bảo mật. Số hóa cũng cần bao trùm, minh bạch và an toàn — bảo vệ dữ liệu cá nhân, kiểm soát rủi ro và bảo đảm doanh nghiệp nhỏ, nhóm yếu thế tiếp cận được tri thức số.
Khoa học tạo ra tri thức; công nghệ biến tri thức thành giá trị; còn đổi mới sáng tạo đưa giá trị đó vào cuộc sống. Đó là nền tảng để TP.HCM chủ động nắm bắt cơ hội và kiến tạo tương lai trong kỷ nguyên số.
Nguồn tham khảo
Wang, H. và cộng sự (2023). Scientific discovery in the age of artificial intelligence. Nature, 620, 47–60.
Gao, J. & Wang, D. (2024). Quantifying the use and potential benefits of AI in scientific research. Nature Human Behaviour, 8(12), 2281–2292.
Gil, D. & Moler, K. A. (2025). Accelerating science with AI. Science, 390(6777), 965.
OECD. The Digitalisation of Science, Technology and Innovation; Innovation Policies in the Digital Age.
UNESCO (2021). UNESCO Science Report — Digital societies: A common agenda.
UNCTAD. Strengthening Science, Technology and Innovation Parks.
The Journal of Technology Transfer. From high-tech clusters to open innovation ecosystems.
Technology in Society (2025). Innovation Support Services of Technology Parks.