Một số giải pháp hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero) vào năm 2045 tại Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh

Sau khi phát động đến các doanh nghiệp trong Khu Công nghệ cao thử nghiệm sử dụng ứng dụng để khảo sát hiện trạng phát thải khí nhà kính của Khu Công nghệ cao và tính toán tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính trong Khu Công nghệ cao qua ứng dụng kiểm kê khí nhà kính qua đường dẫn https://ghg.nrec.vn/index - do Trung tâm tư vấn và Dịch vụ tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh (NREC) thuộc Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, Ban Quản lý Khu Công nghệ cao đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của 57 doanh nghiệp đang hoạt động trong Khu Công nghệ cao.

Kết quả kiểm kê sơ bộ cho thấy tổng lượng phát thải khí nhà kính của 57 đơn vị trong năm 2024 đạt khoảng 398.288,17 tấn CO₂ tương đương (CO₂tđ). Trong đó, 10 doanh nghiệp có lượng phát thải lớn nhất gồm: Công ty TNHH Intel Products Việt Nam với 129.574,71 tấn CO₂tđ; Công ty TNHH Air Liquide Việt Nam với 43.526,32 tấn CO₂tđ; Công ty TNHH MTV Daeyoung Vina với 40.196,04 tấn CO₂tđ; Công ty TNHH Jabil Việt Nam với 29.185,34 tấn CO₂tđ; Công ty TNHH Nidec Instruments Việt Nam với 24.696,01 tấn CO₂tđ; Công ty TNHH Nidec Việt Nam Corporation với 22.590,44 tấn CO₂tđ; Công ty TNHH Nidec Precision Việt Nam với 16.941,74 tấn CO₂tđ; Công ty TNHH Techtronic Tools với 10.891,74 tấn CO₂tđ; Công ty TNHH Platel Vina với 10.771,44 tấn CO₂tđ và Công ty Cổ phần Sanofi Việt Nam với 10.043,61 tấn CO₂tđ.

Đáng chú ý, phát thải gián tiếp từ tiêu thụ điện năng (Phạm vi 2) chiếm khoảng 87,8% tổng lượng phát thải, phản ánh đặc trưng hoạt động của Khu Công nghệ cao với các ngành sản xuất có mức tiêu thụ điện năng lớn. Đây cũng là nguồn phát thải có tiềm năng giảm đáng kể thông qua các giải pháp tiết kiệm năng lượng, nâng cao hiệu suất sử dụng điện và tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo.

Đối với phát thải trực tiếp (Phạm vi 1), các nguồn phát thải chủ yếu gồm sử dụng dầu DO cho máy phát điện dự phòng và vận tải, môi chất lạnh, hoạt động xử lý nước thải và sử dụng LPG trong một số hoạt động sản xuất, sinh hoạt. Trong đó, một số doanh nghiệp có tỷ trọng phát thải trực tiếp cao, tiêu biểu là Công ty TNHH MTV Daeyoung Vina và Công ty TNHH Nidec Precision Việt Nam.

Riêng Phạm vi 3 – phát thải gián tiếp khác, dữ liệu hiện còn hạn chế, mới có 08 cơ sở thực hiện thống kê. Đây là nội dung cần tiếp tục hoàn thiện trong các kỳ kiểm kê tiếp theo nhằm nâng cao tính đầy đủ của cơ sở dữ liệu phát thải.

Kết quả đánh giá cho thấy dữ liệu kiểm kê năm 2024 được thu thập theo cùng phương pháp, tiêu chuẩn và quy trình, kết quả được quy đổi thống nhất về tấn CO₂ tương đương. Dữ liệu đầu vào chủ yếu dựa trên hóa đơn điện, nước, nhiên liệu, chứng từ chất thải, môi chất lạnh và các hồ sơ liên quan, đồng thời được doanh nghiệp xác nhận và chịu trách nhiệm về thông tin cung cấp.

Mặc dù vẫn còn một số hạn chế về phạm vi thu thập, đặc biệt đối với Phạm vi 3 và các cơ sở có quy mô nhỏ, kết quả bước đầu cơ bản có tính đại diện cho hoạt động phát thải của Khu Công nghệ cao, do dữ liệu đã bao phủ nhiều doanh nghiệp sản xuất lớn có mức phát thải cao.

Trên cơ sở kết quả kiểm kê khí nhà kính năm 2024, Ban Quản lý Khu Công nghệ cao định hướng triển khai đồng bộ các giải pháp giảm phát thải, trong đó ưu tiên xây dựng dữ liệu nền và cơ chế duy trì, cập nhật dữ liệu phát thải hằng năm. Ban Quản lý Khu Công nghệ cao sẽ nghiên cứu lựa chọn công cụ kiểm kê và quản lý phù hợp, có khả năng hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện kiểm kê, đồng thời phục vụ công tác quản lý, theo dõi và đánh giá diễn biến phát thải trong Khu Công nghệ cao qua từng năm.

Song song với việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu, định hướng phát triển Khu Công nghệ cao theo mô hình xanh và tuần hoàn sẽ được chú trọng thông qua việc nghiên cứu lồng ghép các yêu cầu về sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng và giảm phát thải vào công tác quy hoạch tổng thể, quy hoạch xây dựng. Trong đó, các giải pháp chia sẻ nhiệt thừa, điện dư giữa các nhà máy lân cận; tăng cường sử dụng vật liệu phản xạ nhiệt cho đường giao thông và nhà xưởng; mở rộng không gian xanh, mặt nước và xây dựng vùng đệm xanh; đồng thời tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo tại các khu vực công cộng, bố trí các khu vực có khả năng lắp đặt pin năng lượng mặt trời và xây dựng các điểm sạc pin được nghiên cứu áp dụng trong thời gian sắp tới.

Đối với giao thông, Ban Quản lý Khu Công nghệ cao định hướng bố trí và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống giao thông công cộng trong Khu Công nghệ cao theo hướng tối ưu hóa tuyến đường, giảm thời gian chờ và từng bước thúc đẩy giao thông xanh. Cùng với đó, nghiên cứu xây dựng hệ thống giám sát trực tuyến tại các nhà máy chủ chốt nhằm hỗ trợ theo dõi tình hình tiêu thụ năng lượng và phát thải; khuyến khích, từng bước yêu cầu doanh nghiệp công bố minh bạch báo cáo phát thải khí nhà kính hằng năm. Các cơ chế khuyến khích phù hợp cũng được nghiên cứu, trong đó có việc tham gia mua bán, trao đổi chứng chỉ carbon và các chính sách hỗ trợ đối với doanh nghiệp thực hiện giảm phát thải hiệu quả. Đồng thời, việc khai thác hiệu quả hệ thống cây xanh, mặt nước trong Khu Công nghệ cao sẽ góp phần tạo cảnh quan, điều hòa không khí, hỗ trợ thoát nước và tăng khả năng hấp thụ carbon.

Đối với các doanh nghiệp, giải pháp trọng tâm trước hết là nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Các doanh nghiệp được định hướng thay thế hệ thống chiếu sáng bằng đèn LED tiết kiệm điện hoặc các thiết bị sử dụng năng lượng mặt trời; tối ưu vận hành nồi hơi, máy nén khí thông qua việc lắp đặt biến tần, bảo trì định kỳ và kiểm soát, cô lập các điểm rò rỉ; đồng thời tăng cường cách nhiệt đường ống, bồn chứa nhằm hạn chế tổn thất nhiệt. Việc áp dụng hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001 cũng được khuyến khích nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng năng lượng một cách có hệ thống.

Bên cạnh việc tiết kiệm năng lượng, Ban Quản lý Khu Công nghệ cao cũng khuyến khích doanh nghiệp từng bước chuyển sang sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo. Việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại nhà máy, trung tâm logistics, nhà để xe; phát triển hệ thống điện mặt trời kết hợp lưu trữ điện và ưu tiên sử dụng các hình thức mua bán, sử dụng điện tái tạo phù hợp sẽ góp phần giảm phát thải khí nhà kính từ tiêu thụ điện. Đồng thời, cần từng bước thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng các nguồn nhiên liệu sạch hơn, chuyển đổi từ dầu DO sang LNG, CNG đối với các thiết bị phù hợp và sử dụng điện thay thế cho các máy móc, phương tiện đang sử dụng dầu như xe nâng, máy bơm.

Trong hoạt động sản xuất, doanh nghiệp được khuyến khích đẩy mạnh ứng dụng công nghệ 4.0 để giám sát tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực, tối ưu hóa dây chuyền sản xuất nhằm giảm tiêu hao nhiên liệu và phát sinh chất thải. Các giải pháp thu hồi và tái sử dụng nhiệt thải từ lò gia nhiệt, lò sấy, lò Oven, lò DIP, nồi hơi để làm nóng nước hoặc phục vụ các công đoạn sản xuất khác; thu hồi và tái sử dụng dung môi hữu cơ ngay tại chỗ cũng cần được nghiên cứu, triển khai phù hợp. Đối với kiểm soát phát thải, doanh nghiệp có thể nghiên cứu áp dụng các công nghệ thu hồi và lưu giữ carbon phù hợp với điều kiện thực tế.

Trong lĩnh vực giao thông nội khu, việc chuyển đổi sang xe buýt điện, phương tiện vận chuyển nội bộ sử dụng điện và khuyến khích sử dụng xe đạp trong phạm vi doanh nghiệp sẽ góp phần giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch và phát thải khí nhà kính. Đối với chất thải và các nguồn phát thải khí nhà kính khác ngoài CO₂, cần tăng cường các giải pháp giảm phát thải methane (CH₄) và nitrous oxide (N₂O), trong đó chú trọng xử lý nước thải bằng công nghệ kỵ khí có thu hồi khí sinh học, kiểm soát hoạt động đốt chất thải, tối ưu quy trình xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp, đồng thời giảm sử dụng phân bón hóa học tại các khu vực cây xanh nội khu.

Cùng với các giải pháp giảm phát thải, công tác quản lý tại doanh nghiệp cần được tăng cường thông qua việc duy trì và cập nhật dữ liệu phát thải hằng năm, xây dựng hệ thống giám sát trực tuyến tại các cơ sở chủ chốt, tăng diện tích không gian xanh, sử dụng vật liệu phản xạ nhiệt cho đường và nhà xưởng, nghiên cứu khả năng chia sẻ nhiệt thừa, điện dư giữa các nhà máy và từng bước áp dụng các chỉ tiêu giảm phát thải phù hợp cho từng cơ sở.

Đặc biệt, việc tăng cường khả năng hấp thụ carbon cũng là một trong những giải pháp hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải. Theo đó, cần chú trọng nâng cao chất lượng và diện tích mảng xanh, tăng cường cây xanh tầng cao, nghiên cứu phát triển mái nhà xanh và tường xanh nhằm giảm nhiệt cho công trình, cải thiện vi khí hậu và góp phần hấp thụ CO₂.

Việc triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp trên sẽ góp phần từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý khí nhà kính, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tài nguyên, thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo, phát triển giao thông xanh, tăng cường khả năng hấp thụ carbon và xây dựng Khu Công nghệ cao theo hướng xanh, thông minh, tuần hoàn và bền vững, tạo nền tảng thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2045.

Hiện nay, Ban Quản lý Khu Công nghệ cao đang tiếp tục phát động các doanh nghiệp trong Khu Công nghệ cao thực hiện kiểm kê trong phạm vi năm 2025. Kết quả kiểm kê khí nhà kính năm 2024, 2025 và những năm tiếp theo là cơ sở quan trọng để Ban Quản lý Khu Công nghệ cao liên tục hoàn thiện dữ liệu nền, theo dõi xu hướng phát thải để có cơ sở xây dựng các chương trình, giải pháp giảm phát thải phù hợp. Qua đó, từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển Khu Công nghệ cao theo hướng xanh, thông minh, tuần hoàn và bền vững, đóng góp vào mục tiêu Net-Zero của Thành phố Hồ Chí Minh và Việt Nam.

Võ Mỹ Y